Η συζήτηση για τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027 δεν αφορά μόνο το αν οι αγρότες θα πάρουν
περισσότερα ή λιγότερα χρήματα. Αφορά κάτι βαθύτερο – τον τρόπο με τον οποίο η
αγροτική πολιτική θα εντάσσεται στον συνολικό εθνικό σχεδιασμό κάθε κράτους μέλους. Η
πρόταση βρίσκεται ακόμη σε στάδιο διαπραγμάτευσης για το νέο πολυετές δημοσιονομικό
πλαίσιο 2028–2034.
Τα National and Regional Partnership Plans, ή τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια
Εταιρικής Σχέσης, δεν είναι απλώς ένα νέο όνομα για τα σημερινά Στρατηγικά Σχέδια
ΚΑΠ. Είναι το νέο σχέδιο μέσα από το οποίο κάθε χώρα θα οργανώνει πολλές ευρωπαϊκές
χρηματοδοτήσεις μαζί: γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, συνοχή, κοινωνική πολιτική, αλιεία,
μετανάστευση, σύνορα, ασφάλεια και άλλες εθνικές ή περιφερειακές ανάγκες. Με απλά
λόγια, η ΚΑΠ δεν εξαφανίζεται. Όμως δεν θα στέκεται πια με τον ίδιο τρόπο ως ξεχωριστή
πολιτική με τη δική της καθαρή αρχιτεκτονική δύο πυλώνων. Θα βρίσκεται μέσα σε ένα
ευρύτερο εθνικό σχέδιο.
Ποια είναι η βασική αλλαγή; Σήμερα οι ευρωπαϊκοί πόροι κινούνται μέσα από χωριστές
πολιτικές και προγράμματα. Η ΚΑΠ έχει τη δική της δομή, με άμεσες ενισχύσεις και
αγροτική ανάπτυξη. Η πολιτική συνοχής έχει επίσης τα δικά της εργαλεία, όπως το
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό
Κοινωνικό Ταμείο+, που χρηματοδοτούν περιφερειακές υποδομές, κοινωνικές δράσεις,
δεξιότητες, απασχόληση και τοπική ανάπτυξη. Παράλληλα, υπάρχουν ξεχωριστά εργαλεία
για την αλιεία και τη θάλασσα, τη μετανάστευση, τα σύνορα και την εσωτερική ασφάλεια.
Η πρόταση για την περίοδο 2028–2034 αλλάζει αυτή τη λογική. Προβλέπει ένα νέο ευρύτερο
χρηματοδοτικό πλαίσιο, το οποίο η Επιτροπή παρουσιάζει ως National and Regional
Partnership Fund envelope, συνολικού ύψους περίπου 865 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές.
Μέσα σε αυτό, κάθε κράτος μέλος θα καταρτίζει ένα National and Regional Partnership
Plan, δηλαδή ένα εθνικό και περιφερειακό σχέδιο, όπου θα συνδυάζονται διαφορετικές
ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις. Η ΚΑΠ παραμένει, αλλά μπαίνει σε μεγαλύτερο πλαίσιο
εθνικού σχεδιασμού, μαζί με άλλες προτεραιότητες.
Τι προστατεύεται και πού αρχίζει η εθνική επιλογή; Η ΚΑΠ δεν καταργείται. Η πρόταση
της Επιτροπής προβλέπει περίπου 300 δισ. ευρώ δεσμευμένα για εισοδηματική στήριξη και
κρίσεις, ποσό που δεν μπορεί να μετακινηθεί ελεύθερα σε άλλες πολιτικές. Το ποσό αυτό δεν
είναι πλήρως συγκρίσιμο με το συνολικό μέγεθος της σημερινής ΚΑΠ. Δείχνει όμως ότι
σημαντικά εργαλεία της αγροτικής πολιτικής θα εξαρτηθούν περισσότερο από τον εθνικό
σχεδιασμό. Άρα η ύπαρξη προστασίας δεν σημαίνει ότι η ΚΑΠ βγαίνει ενισχυμένη. Σημαίνει
ότι ένα ελάχιστο αγροτικό πακέτο παραμένει δεσμευμένο, ενώ το υπόλοιπο παιχνίδι
μεταφέρεται περισσότερο στον εθνικό σχεδιασμό. Εκεί βρίσκεται η μεγάλη αλλαγή. Ένα
κράτος μέλος θα μπορεί, αν το επιλέξει, να κατευθύνει επιπλέον πόρους στη γεωργία και στις
αγροτικές περιοχές. Μπορεί να δώσει βάρος σε αρδευτικά έργα, αγροτική μεταποίηση, νέους
αγρότες, LEADER, τοπικές αλυσίδες αξίας, κλιματική ανθεκτικότητα και υποδομές της
υπαίθρου. Αλλά μπορεί επίσης να προκρίνει άλλες ανάγκες, όπως μεταφορές, ενέργεια,
αστικές υποδομές, κοινωνική πολιτική, σύνορα κ.ά.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.
Η ελληνική γεωργία έχει μικρές
εκμεταλλεύσεις, υψηλό κόστος παραγωγής, πίεση από την κλιματική αλλαγή, προβλήματα
νερού, ορεινές και νησιωτικές περιοχές και σοβαρή ανάγκη για ανανέωση γενεών. Τα NRPP
δεν καταργούν την ΚΑΠ. Αλλά αλλάζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο η ΚΑΠ θα διεκδικεί
χώρο. Αν η γεωργία είναι εθνική προτεραιότητα, το σχέδιο πρέπει να το δείχνει με έργα για
νερό, μεταποίηση, αποθήκευση, logistics, συνεργατικά σχήματα, μείωση ενεργειακού
κόστους και πρόσβαση των προϊόντων στις αγορές. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να
χωρέσει απλώς η γεωργία στο νέο σχέδιο, αλλά να μπει σε αυτό ως παραγωγική
στρατηγική για την επόμενη δεκαετία.
Μίλτος Ζήσης
Agronomist | Public Affairs – Agriculture & Biodiversity
