Ανάμεσα στο 2019 και το 2024, η οικογένεια Al Nahyan, που κυβερνά το Αμπού Ντάμπι,
εισέπραξε πάνω από 71 εκατομμύρια ευρώ από την Κοινή Αγροτική Πολιτική — Κυρίως
μέσω της Agricost, ενός αγροκτήματος 57.000 εκταρίων στη Ρουμανία, του μεγαλύτερου
ενιαίου αγροκτήματος της ΕΕ. Αυτό δεν αποτελεί κάποια εξαίρεση, είναι το σύστημα που
απλά δουλεύει ακριβώς όπως έχει σχεδιαστεί: Το 20% των εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ παίρνει
το 80% των άμεσων ενισχύσεων, γιατί αυτές πληρώνονται ανά στρέμμα. Άρα όποιος έχει
περισσότερη γη, παίρνει περισσότερα λεφτά, όποιος κι αν είναι.
Υπάρχει ήδη κανόνας πάνω σε αυτό αλλά είναι προαιρετικός και εκεί είναι το πρόβλημα.
Κάθε χώρα μπορεί σήμερα, αν θέλει, να «κόβει» το 100% του ποσού πάνω από €100.000 ανά
εκμετάλλευση (capping), ή να μειώνει προοδευτικά τα ποσά πάνω από €60.000
(degressivity). Οι χώρες που το εφαρμόζουν εξοικονομούν σχεδόν πάντα κάτω από το 1%
των ενισχύσεών τους. Ο λόγος: πανευρωπαϊκά, μόλις γύρω στις 1.600 εκμεταλλεύσεις
έπιαναν το 2023 το εύρος €100.000-€255.000 που αγγίζει το capping — ελάχιστες μπροστά
στα εκατομμύρια δικαιούχων της ΚΑΠ.
Η νέα πρόταση της Κομισιόν για το 2028-2034 κάνει το εργαλείο υποχρεωτικό, και μετακινεί
το σημείο έναρξης της προοδευτικής μείωσης πολύ χαμηλότερα. Στις €20.000 αντί τις
€60.000. Ακόμη κι εκεί, μιλάμε για στενή κορυφή: Το 2023, μόλις το 4% των δικαιούχων
της ΚΑΠ έπαιρνε πάνω από €20.000! Το απόλυτο όριο (capping) μένει στις €100.000, αλλά
η κλίμακα πριν φτάσει εκεί γίνεται πυκνότερη: 25% μείωση στο τμήμα €20.000-€50.000,
50% στο €50.000-€75.000, 75% πάνω από €75.000.
Εδώ μπαίνει η πολιτική μάχη. Ο εισηγητής της έκθεσης, Norbert Lins, πρότεινε τον Ιούνιο να
καταργηθεί η προοδευτική μείωση εντελώς και το ανώτατο όριο να ανέβει στις €500.000.
Έκτοτε, οι υπόλοιποι ευρωβουλευτές κατέθεσαν σχεδόν 3.500 τροπολογίες πάνω στην
έκθεσή του. Όταν η επιτροπή Γεωργίας επέστρεψε από το καλοκαίρι, στις 2 Σεπτεμβρίου, ο
ίδιος ο Lins περιέγραψε στους συναδέλφους του πόσο μακριά είναι ακόμη οι θέσεις: Από
πρόταση για όριο ακόμη χαμηλότερο, στις €60.000, κοντά στο αίτημα που είχε ήδη θέσει η
Via Campesina, η ένωση μικρών παραγωγών, μέχρι πρόταση για πλήρη κατάργηση κάθε
ορίου.
Στην ίδια συνεδρίαση φάνηκε γιατί αυτό δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Εκπρόσωπος της
Κομισιόν ανέφερε ρητά την περίπτωση επενδυτικών κεφαλαίων εκτός ΕΕ ως επιχείρημα για να προστεθεί νέο κριτήριο στον ορισμό του «ενεργού γεωργού» κατοικία ή έδρα εντός ΕΕ.
Το αν αυτό θα έπιανε πραγματικά μια περίπτωση σαν την Agricost παραμένει ανοιχτό
ερώτημα. Η ίδια η εταιρεία είναι πιθανότατα εγγεγραμμένη στη Ρουμανία, εντός ΕΕ. Αυτό
που θα κρίνει αν ο κανόνας έχει ουσία είναι αν θα εξετάζει την έδρα της αιτούσας εταιρείας ή
τον τελικό δικαιούχο πίσω από αυτήν. Χωρίς αυτή τη διευκρίνιση, μπορεί να μείνει
συμβολικός.
Διχασμένο είναι και το Συμβούλιο — χώρες όπως η Γερμανία, η Τσεχία, η Ιταλία και η
Ουγγαρία εναντιώνονται δημόσια στην υποχρεωτικότητα. Ούτε οι αγροτικές οργανώσεις
συμφωνούν: Η COPA-COGECA κατηγορεί την Κομισιόν ότι αγνοεί τη «διαφορετικότητα»
της ευρωπαϊκής γεωργίας, ενώ περιβαλλοντικές οργανώσεις (WWF, Greenpeace, EEB)
στηρίζουν την πρόταση ως βήμα δικαιότερης κατανομής.
Τίποτα δεν έχει αποφασιστεί — είμαστε ακόμη στο στάδιο της έκθεσης εισηγητή, πριν καν
μπει το θέμα στο τραπέζι του Συμβουλίου. Για την Ελλάδα, με μικρές και
κατακερματισμένες εκμεταλλεύσεις στην πλειονότητά της, η άμεση επίπτωση θα είναι
περιορισμένη όποια κι αν είναι η έκβαση. Το διακύβευμα όμως είναι μεγαλύτερο από τους
αριθμούς και τα όρια: Δείχνει αν η ΚΑΠ θα συνεχίσει να επιβραβεύει το μέγεθος της γης
ή θα αρχίσει να εξετάζει και ποιος κρύβεται πίσω από αυτήν.
Μίλτος Ζήσης – Puplic Affairs
